Dost ve Kardeş Ülke Kazakistan

Yüzölçümü 2.724.900 kilometre kare olan Kazakistan, Avrasya’nın kalbinde yer almaktadır. Geniş bozkırlara yayılan ülke, dünyada kapsadığı alan bakımından 9. sıradadır.

Ülke sınırlarının toplam uzunluğu 12.187 km. olup, Rusya Federasyonu ile 6.467 km. (dünyanın en uzun kara sınırıdır), Özbekistan ile 2.300 km., Çin Halk Cumhuriyeti ile 1.460 km., Kırgızistan ile 980 km., Türkmenistan ile 380 kilometre sınır uzunluğuna sahiptir.

Kazakistan’ın okyanuslardan uzak kalması ve deniz tesirinin iç kısımlara girmesini engelleyen büyük dağların olması, Kazakistan iklimini sert kıtasal kara iklimi yapmaktadır. Ülke genelinde yaz ve kış ayları arasında ısı farkı çok büyüktür. Ocak ayında ortalama -4 dereceden -35 dereceye kadar; Temmuz ayında ise +19 dereceden +35 dereceye kadar farklılık göstermektedir.

Kazakistan’da 85.022 akarsu bulunmaktadır. Bunların büyük bir bölümü, Hazar Denizi (sahası 374 bin kilometrekare, dünyanın en büyük tuz gölüdür/kıyı şeridinin 2,430 kilometresi Kazakistan’dadır), Aral Denizi (sahası 46,64 bin kilometrekare) ve Balkaş Gölü (sahası 18,2 bin kilometrekaredir) su toplama havzalarında yer almaktadır. Ayrıca Kazakistan 48.000 civarında büyük ve küçük göllere sahiptir. Ülkeyi boydan boya geçen başlıca akarsular Ertis (Kazakistan toprakları dahilinde uzunluğu 1700 km.), Esil (1400 km.), Sırderya (1400 km.) ve Ural /Jayık/ - 1082 kilometredir.

Kazakistan’ın 15.301.400 kişilik nüfusunun yaklaşık 9 Milyonluk (%57,4) kısmı şehir, yaklaşık 6,5 Milyonluk (%42,7) kısmı ise kırsal kesim nüfusudur. Kazakistan’da 120’den fazla etnik grup üyesi yaşamaktadır; 9 Milyondan fazla Kazak (%58,9), yaklaşık 4 Milyon Rus (25,9), yaklaşık 450.000 Ukraynalı, 433.000 Özbek ve aşağı yukarı 250.000’er Uygur, Tatar, Alman ve diğer milletler.

Doğal kaynaklar açısından Kazakistan oldukça zengin konumdadır. Periyodik tablodaki 105 elementten 99 tanesi Kazakistan’da keşfedilmiştir. Bilinen dünya rezervlerinden; çinko, tungsten ve baryum rezervlerinde dünyada birinci, gümüş, kurşun ve kromit rezervlerinde ikinci, bakır ve florit rezervlerinde üçüncü, molibden rezervinde dördüncü ve altın rezervinde altıncıdır. Ana maden rezervleri; petrol (5,4 Milyar ton), doğal gaz (3 trilyon metre küp), kömür (31,3 Milyar ton), çinko (237,3 bin ton), bakır (444,8 bin ton), krom (dünya rezervinin %30‘u), manganez (dünya rezervinin %25‘i), kalay (3,6 bin ton), altın (16,9 bin ton), gümüş (396,4 bin ton), fosforit (2005 yılında 83,4 bin ton fosfor üretilmiştir), uranyum (4,3 Milyon tondan fazla) ve demir (bilinen dünya rezervlerinin %10’u)’dir. Özellikle ülkenin batısında 250’den fazla petrol ve gaz sahası bulunmuştur.

Kazakistan’ın resmi dili Kazak dili (Türk dilleri ailesine mensup)’dir. Ayrıca, devlet ve yerel organlarında Rusça’nın da kullanılabileceği kabul edilmiştir. Ülke nüfusunun %60’ı Müslüman, %30’u da Hristiyan’dır.

Tarihi ve Siyasi Bilgi: Çağdaş Kazakistan’ın Doğuşu
Altınordu Devleti’nin yıkılmasından sonra Deşt-i Kıpçak yöresinde bulunan Türk kavimleri Nogay Han etrafında toplanarak Nogay Hanlığı’nı kurdular. Daha sonra Kazak Hanlığı’na dönüşen bu hanlık 1465’ten 1847’ye kadar Kırgız Bozkırlarındaki Türk kavimlerinin ortak adı oldu. Kazak Hanlığı, bugünkü Kazakistan toprakları üzerinde üç parçadan oluşuyordu: Büyük Cüz, Küçük Cüz, Orta Cüz. Cüzler, Han’ın oğulları tarafından yönetiliyordu. Söz konusu cüzler 1771’den sonra birbirinden bağımsız hareket etmeye başladılar. 1770 sonlarında Kazak cüzleri güçlü Rus İmparatorluğu ve Çin arasındaki mücadele arasında kaldı. 1847’de Kazak Hanı olan “Kenesarı Han” döneminde Ruslar, Kazak cüzleri üzerindeki egemenliğini tam olarak sağladılar. 1863’te tüm Orta Asya’da bir “Rus Generalliği” kuruldu ve bu generallik bölgeyi bölümlere ayırdı. Bu dönemde Ruslar Kazak bölgesini, “Kazak Kırgızları Hanlığı” olarak adlandırdı. 1900’lerle birlikte pek çok Rus, Kırgız Bozkırlarına yerleşmeye başladı. 1906’da Orta Asya’yı Rusya’ya bağlayan demiryolu bitirildi.

Açlık ve politik sebeplerle 1912-1917 yılları arasında Rus hükümetine karşı Orta Asya’da ayaklanma başladı. 1917’de Çarlık Rusya’da ihtilal olması sebebiyle, Orta Asya’da bağımsız dönem yaşandı. Bu dönem sadece üç yıl sürdü. 1920’den sonra Ruslar egemenliği ele geçirdiler ve bu tarihten sonra Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği dönemi başladı.

Kazakistan Cumhuriyeti
S.S.B.C.’nin dağılması neticesinde, 16 Aralık 1991’de Yüksek Meclis “Kazakistan Cumhuriyeti’nin Milli Bağımsızlığı” anayasal belgesini kabul etti. Bu belge yeni bağımsız bir devletin kurulmasının temelini sağladı.
Kazakistan’ın devlet yapısı; Cumhurbaşkanlığı idari şeklindeki üniter devlettir. Temel kanun -Anayasadır. Devletin başı - Cumhurbaşkanı’dır. 1991 yılından beri Kazakistan Cumhuriyeti’nin Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev’dir. 1997 yılından beri başkent Astana’ya taşınmıştır. Para birimi Tenge’dir.

Kazakistan’da yasama, yürütme ve yargı temel güçlerinin ayrılığı prensibi kabul edilmiş ve uygulanmaktadır. Yasama parlamento tarafından gerçekleştirilmiştir. Üst kurulda – Senato – 39 milletvekili, alt kurulda – Meclis – 77 milletvekili vardır. Hükümet, yürütme gücünün en yüksek yapısıdır. Hükümetin başı Başbakandır. Kanun otoritesi devlet mahkemeleri tarafından temsil edilir. Yüksek Mahkeme adliyenin en yüksek otoritesidir. Yasamayı ve hukuki işleri idare eden devlet kurumları - Anayasa Konseyi, Başsavcılık ve Kazakistan Cumhuriyeti Adalet Bakanlığı’dır. Kazakistan Cumhuriyeti Başsavcılığı devletin cumhurbaşkanına karşı sorumludur.