Laplace’in Şeytanı
Bir parayi havaya attiginiz zaman yazi mi yoksa tura mi gelecegini bilebilir miyiz? Evet; ama bu “bilmek”ten çok sansli bir tahmindir sadece, kesinlikle daha fazlasi degildir. Peki ya böyle bir seyi hesaplayabilecek bir gücünüz olsaydi; attiginiz paranin ne gelecegini, sayisal lotoda çikacak numaralari ya da evden disari çiktiginizda basiniza gelecek talihsizlikleri veya karsilasacaginiz tanidiklari önceden bilmeniz gibi bir sansinizin oldugunu düsünün...
Sizce bu gelecegi görmek mi?
Pratikte hayir; ama teoride bu mümkün.
1801'de Fransiz fizikçi Marquis Pierre Simon de Laplace “Olasilik Hakkinda Denemeler” isimli kitabinda, daha sonra Laplace'in seytani diye anilacak olan, bu teoriyi açiklamistir.
Bu teoriyi açiklamadan önce olasilik, determinizm, De Moivre, Laplace ve Heisenberg'den bahsetmemiz gerekecek, sonra da Maxwell'den. 1700'lerin basinda Londra'da yasamis bir istatistikçi olan Abraham De Moivre Devamı...
|