BİRİNCİ CUMHURBAŞKANIMIZ
M.KEMAL ATATÜRK
TARAFINDAN İSİMLENDİRİLEN
İLK AY SINIFI DENİZALTILARIMIZ

      Deniz tarihimiz açısından önemli olaylardan bir tanesi dört adet Ay sınıfı denizaltı alınması ve bunların Gazi M.Kemal Atatürk'ün bizzat kendisi tarafından isimlendirilmesidir. Bu dört denizaltıya İlk Cumhurbaşkanı M.Kemal Atatürk, Başbakan Celal Bayar'a kendi el yazısı ile yazmış ve imza atmış olduğu belgede SALDIRAY, ATILAY, BATIRAY ve YILDIRAY isimlerini uygun görmüştür.
      Mustafa Kemal Atatürk'ün, dünyanın yeni bir savaşın eşiğinde olduğu 17 OCAK 1938 tarihinde kendi el yazısı ile yazmış ve imzalamış olduğu belge ile; Atatürk tarafından denizaltılara öz Türkçe isimler verilmesinin yanında, tavsiye ettiği isimlerin anlamlarını da düşünecek olursak Türk devletinin izlediği ve bundan sonra da izleyeceği dış siyaset de nasıl bir yol takip edileceğinin mesajını görmekteyiz.
      1936 yılında Almanya'ya, ikisi Alman Krupp Tersanelerinde, ikisi Taşkızak Tersanesinde inşa edilmek üzere 4 adet "Ay" sınıfı denizaltı siparişi verilmiş ve 11 Haziran 1936 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti adına Milli Savunma Bakanı General Kazım Özalp sözleşmeyi imzalamıştır.
      Sözleşmenin şartları; "Almanya'da inşa edilecek bir hücum denizaltı gemisi 3 405 000 ve bir mayın denizaltı gemisi 3 755 000 Hollanda Florini, Türkiye'de monte edilecek iki adet hücum gemisinin fiyatı 8 223 000 Hollanda Florini, 16 adet D.W.K. torpido fiyatı 354 000 ve mecmu 15 737 000 Hollanda Florini olarak tespit edilmiştir. Ayrıca her gemide 4 başta 2 kıçta bulunan 6 torpido kovanı dolu tespit edilecektir" şeklindedir.
      Ulu Önder Atatürk tarafından isimleri verilen bu gemilerden; 934 ton suüstü ve 1210 ton sualtı tonajında olan hücum denizatıları Atılay ve Yıldıray Taşkızak Tersanesi Valide Kızaklarında montajı yapılacaktı, aynı tonajda olan hücum denizaltısı Saldıray ile 1044 ton suüstü ve 1357 ton sualtı tonajında olan mayın denizaltısı Batıray ise Almanya'da inşa edilmiş, Atılay 19 Mayıs 1939 tarihinde Haliç'te denize indirilmiştir.

      Almanya'da inşa edilen Saldıray, Alman bayrağı altında, savaş öncesi siyasi gerginlik nedeniyle yeterli personel bulunmadığından, Türk personele de sorumlu görev verilerek Türkiye'ye getirilmiş ve 5 Haziran 1939 tarihinde Deniz Kuvvetlerine katılmıştır.
      Yıldıray ise, 28 Ağustos 1939 tarihinde Haliç'te denize indirilmiş; ancak savaşın başlaması üzerine Alman mühendislerin Türkiye'den ayrılması ve iki ana dizelinin henüz yurda gelmemesi nedeniyle inşası yarım kalmıştır. Yıldıray, 1940 yılında Gölcük Tersanesine getirilmiş ve 1944 tarihinde hizmete girmiştir. Denizaltıcılık tarihimizde inşası, liman ve seyir tecrübeleri hiçbir yabancı uzman olmadan tamamıyla Türk mühendis ve işçileri tarafından yapılan ilk denizaltı gemisi Yıldıray'dır.
      Almanya'da inşa edilen Batıray'a savaş nedeniyle Almanya tarafından el konulmuştur. UA ismi ile 20 Eylül 1939 tarihinde alman Deniz Kuvvetlerinde hizmete başlayarak İkinci Dünya Savaşı'na katılan denizaltı, 3 Mayıs 1945 tarihinde kendi kendini batırmıştır.
      Atılay, 14 Temmuz 1942 tarihinde Çanakkale Boğazı çıkışında mayına çarparak batmış; 6 subay, 17 astsubay ve 16 er olmak üzere toplam 39 denizaltıcımız şehit olmuştur. Saldıray ve Yıldıray Denizaltıları 1958 yılına kadar hizmette kalmıştır.
      Atatürk'ün "yurtta barış dünyada barış" diye kısaca ifade ettiği dış siyaset prensibinin her ne şekilde olursa olsun teslimiyetçi bir barış olmadığı açık bir gerçektir. Atatürk'ün verdiği isimlerin, anlamlarıyla da dış politikasıyla örtüştüğü görülmektedir. Değerlerimiz uğrunda atılan, saldıran, batıran, yıldıran olmaktan çekinilmeyecektir.

KAYNAKLAR
1.Deniz Kuvvetleri Dergisi, Sayı 594, Kasım 2005
2.METEL, Raşit, Atatürk ve Donanma, Deniz Basımevi, İstanbul, 1996
3.Denizaltıcılık Tarihimiz, Belgelerle Türk Tarih Dergisi
, İstanbul, 1969
4.Türk Denizaltıcılık Tarihi, İstanbul, 1960

Ramazan Sezai AKSU
a5554@dho.edu.tr