ORTADOĞU
Petrol ve Su

      İnsanlık, tarihin başlangıcından bu yana doğal kaynaklardan faydalanmış ve bu kaynaklara hakim olanlar tarihin altın sayfalarında, kurdukları medeniyetlerle yerlerini alırken, diğerleri ise asırlar boyu sürecek savaşlarla bu güce sahip olmaya çalışmışlardır.
      Bu savaşların en kanlılarına Mezopotamya toprakları şahit olmuştur. Yüzyıllardır insanların imrendiği, sahip olmak için can attığı ve önemini hiç yitirmeyen topraklar...

Ortadoğu kavramı
      1902 yılında Amerikan Deniz Politikasının babası olarak bilinen Alfred Thayer MAHAN tarafından Basra körfezi ve etrafındaki diğer limanların dünya ticaretinin beşiği olduğu ve bu bölgenin dünya ekonomisi ve kaimiyeti üzerindeki büyük rolünü konu alan bir makale kaleme alınmıştır. Mahan bu bölgeyi "Ortadoğu" olarak tanımlamıştır. Avrupa dünyanın merkezini kendisi saydığından bu kavram Avrupa'da kabul görmüş ve gelişmeler ilgiyle takip edilmiştir.
      Ortadoğu kavramının dar anlamda Türkiye, İran, Mezopotamya, Arap Yarımadası, Körfez ülkeleri ve Mısır'ı içine alacak şekilde kullanılmakta olduğunu söylemek mümkündür.

Ortadoğunun önemi
      Medeniyetlerin beşiği olan Ortadoğu, Avrupa'daki reform dalgasına ayak uyduramamış, XVII. yüzyılla birlikte sömürgeleştirilmeye çalışılmıştır. Özellikle İngiltere ve Fransa bu bölgeye ayrı bir önem vermiş, Asya'daki sömürgelerine bir geçit olarak görmüşlerdir.
      Yakın tarihteki gelişmelerle birlikte bölge, tekrar dünya kamuoyunun gündemine oturmuştur. Özellikle enerji kaynaklarının zenginliği bölgeyi hedef haline getirmektedir.
      Dünyada enerjiye olan ihtiyacın artması, rezervlerin zengin olduğu bu bölgeye jeostratejik bir önem kazandırmıştır. Hazar Denizi etrafından çıkartılan petrolün ve Orta Asya doğalgazının bu bölge üzerinden taşınması sonucu çatışan çıkarlarla bölgedeki dengeler bozulmuştur.

 Petrol

        Dünyanın dört büyük petrol sahası içinde en büyük ilginin Ortadoğu çevresinde toplanmasının en büyük etkeni bölgedeki siyasi istikrarsızlıktır. Bu istikrarsızlık birçok ülkenin iştahını kabartmakta ve bu ülkelerde mevcut kaynaklardan olabildiğince kendi ülkelerine ekonomik çıkar sağlama isteği uyandırmaktadır. Çıkartılan petrolün dağıtımı ve bunun kontrolü de egemen ülke için ayrı bir avantajdır.
        En mühim petrol yatakları Basra körfezi  çevresinde ve bilhassa İran'da(Nafti-Schah, Lali, Mescid-i Süleyman, Whiteoilsprings, Haft, Kel, Agazari, Gah Saran), Suudi Arabistan'da, Irak'da, Kuveyt'de ve Katar'da bulunmaktadır.
        Ortadoğu'nun diğer yerlerinde -Suriye'de, İsrail'de, Lübnan'da- şu ana kadar ciddi anlamda petrol rezervleri bulunamamıştır. Ancak bu ülkelerin sınırları içinde bulunan taşıma hatları ve petrol tasfiye tesislerinden büyük gelirler elde edilmektedir.
        Ortadoğu petrollerinin çıkarılması, işlenmesi ve diğer ülkelere ulaştırılması oluşturulan konsorsiyumlar vasıtasıyla olmaktadır. Ancak bu konsorsiyumları oluşturan hükümetlere ve uluslararası şirketlere bakacak olursak, birkaç şirketin aradan sıyrıldığını görebiliriz. Bu şirketler petrol yataklarına sahip ülkelerden birçok ekonomik imtiyaz sağlamışlardır.

Yedi Kız Kardeşler

        Dünyada dev petrol şirketleri kurulmuştur. Bunlardan en önemlileri Seven Sisters (7 kızkardeşler) adı ile bilinen 7 dev şirkettir. Bunlar bugün de dünya petrol piyasasını idare eden
      -British Petroleum
      -Shell
      -Mobil
      -Exxon
      -Gulf
      -Texaco
      -Chevron'dur.

Neden Ortadoğu?

      Bir bölgede petrol olup olmadığını araştırmak ve kuyular açmak oldukça maliyetli bir iş olduğu için birçok ülke bu riskli araştırmalardan kaçınmaktadır. Ancak Ortadoğu'da bulunan bir rezervin etrafında açılan kuyulardan oldukça yüksek rezervlere sahip yataklara ulaşılmaktadır. Dolayısıyla petrol yatırımcıları için cazip bir bölgedir.
      Amerika'daki açılan bir kuyudan günde, ortalama 18 ton petrol çıkartılırken Ortadoğu'da bu rakam 400 tona yakındır.
      Bunun yanında diğer petrol çıkartılan bölgelere nazaran Ortadoğu ülkelerinin, petrole olan gereksinimi o kadar fazla olmadığından, çıkartılan petrolün büyük bir miktarını ihraç etmektedir.
      Bugün Amerika'ya baktığımızda zengin petrol yataklarını görürüz; ancak gerçekte bu petrol yatakları dahi Amerika'nın ihtiyacı olan miktarı karşılamamaktadır. Tüketim çok yüksek seviyededir. Bu yüzden gelişmiş ülkeler, alternatif ucuz petrol yataklarına ihtiyaç duymaktadır.
      Petrol yataklarının yanında diğer tartışılan konu ise petrolün diğer ülkelere ulaştırılmasıdır.
      Süveyş Kanalı'nın ihtiyacı karşılayamayışı ve diğer bölge limanlarındaki güvenlik sorunu neticesinde ulaşımın boru hatlarıyla güvenli şekilde sağlanması ihtiyacı gündeme gelmiştir. Bunun çözümü için ise boru hatlarının artırılması öngörülmektedir.

Ortadoğu ve Su
      Dünyada yaşamın devam edebilmesinin en önemli unsurlarından biri olan su, artan nüfus ile ülkeler için refah seviyesinin bir göstergesi haline gelmiştir. Endüstriyel ve tarımsal su kullanımının da yaygınlaşmasıyla, zaten su problemleri yaşayan Ortadoğu coğrafyasında suyun önemi birkaç kat daha artmış, bölgede petrolden sonra en önemli sorun adeta su sorunu olmuştur.
      Nüfus hareketleri ve meteorolojik şartlar nedeniyle birçok ülkede -özellikle de büyük şehirlerde- şehir suları ihtiyacı karşılayamamaktadır. Bu şartlar devam ettiği takdirde ise 21.yy.ın ikinci çeyreğinde dünya genelinde -ve bilhassa Ortadoğu'da- ciddi su problemlerinin yaşanacağı tahmin edilmektedir. Bu nedenle su artık ticari bir araç olarak görülmeye başlanmıştır. Kim bilir belki de 50 yıl sonra "petrol zengini ülkeler" değil de "su zengini ülkeler" diye bir tabir kullanılmaya başlanacaktır.
      Bir ülkede su talebi sonuncuda tüketilen su miktarının, toplam kullanılabilir su kaynağının 1/3'ünden fazla olması durumunda, o ülkede su kıtlığı vardır ya da su kıtlığı tehlikesi artmaktadır  diyebiliriz. Bu şartlarda, özellikle az yağış alan 12 Ortadoğu ülkesinin su kıtlığı içinde yaşamakta olduğu görülmektedir. Bu ülkeler Mısır, İran, Irak, Ürdün, Kuveyt, Libya, Suudi Arabistan, Tunus, Birleşik Arap Emirlikleri, Yemen ve Bahreyn'dir. Bu ülkelerden özellikle Irak, Dicle ve Fırat sularıyla dışarıdan beslendiğinden su kıtlığını hissetmemektedir. 
      Kişi başına kullanılabilen suyun 1000 m3'ten az olduğu ülkelerin su kıtlığı çekmekte olduğu kabul edildiğinde ise Ortadoğu ülkeleri açısından bugün için İran, Irak, Sudan, Mısır ve Türkiye dışındaki tüm ülkeler su kıtlığı çekmektedir. Yapılan nüfus hesaplarına göre Mısır da çok yakında su kıtlığı çeken ülkelerin arasına girecektir.
Sınırı Aşan Nehirler
      Bugün Ortadoğu'da tartışılan en önemli su problemlerinden biri sınırı aşan su problemidir. Yeryüzünde 214 adet su kaynağı vardır. Dünya nüfusunun % 40'ının su ihtiyacını karşılayan belli başlı nehirlerin 155 tanesi iki ülke tarafından paylaşılmakta, 59'u ise 3 veya daha çok ülke tarafından kullanılmaktadır. Bu sınırı aşan nehirlerle ilgili olarak Ortadoğu'da ciddi problemler yaşanmaktadır. Ortadoğu bölgesinin, su kaynakları bakımından zengin olmaması ve su kaynaklarının bazı ülkelerin elinde toplanması Ortadoğu'da bir su meselesini gündeme getirmiştir.
      Ortadoğu'ya hayat veren beş su kaynağı vardır. Bunlar Mısır ve diğer komşu Kuzey Afrika devletleri olan Etopya, Sudan, Kenya, Uganda, Tanzanya, Burundi, Ruanda ve Zaire tarafından kullanılan Nil nehrinin suları; İsrail, Ürdün ve Filistinliler tarafından kullanılan Şeria nehrinin suları; Lübnan, Suriye  ve Türkiye tarafından kullanılan Asi nehrinin suları;  Türkiye, Irak ve Suriye tarafından kullanılan Fırat ve Dicle nehirlerinin sularıdır.
      Türkiye su kaynakları bakımından dünyanın en problemli bölgelerinin birisinde yer almaktadır. Zira Asi, Fırat ve Dicle nehirlerinin kullanımı Türkiye ile Irak ve Suriye arasında anlaşmazlığa yol açmaktadır.

Petrol ve Su
Bugüne kadar, ABD başta olmak üzere batılı ülkelerin Ortadoğu'ya olan ilgileri petrol ağırlıklıydı. İkinci Dünya Savaşı döneminde, İngiltere'de Başbakan olan Mr.Churchill'in "Bir damla petrol, bir damla kandan daha değerlidir." sözü Batılıların petrole bakış açılarını çok açık bir şekilde göstermektedir.
Bugün ise su, Ortadoğu'da petrol kadar Batılıların gündemindedir. ABD'deki bir "Stratejik Araştırmalar Merkezi"nin yayınında şu görüşler ifade edilmektedir: "Ortadoğu'daki jeopolitik ilgilerimiz, bugüne kadar petrol ağırlıklıydı. Şimdi su da, bölgede önemli bir politik silah haline gelmektedir. Batılıların Körfez petrollerine olan bağımlılığı devamlı artmakla beraber, iddia edebiliriz ki, bu asrın sonuna kadar, bu bölgenin politik durumunu su şekillendirecektir. Ortadoğu'daki su kaynaklarının geliştirilmesi, Amerika için en kritik dış politika konusudur."

Türkiye'nin ciddi su meselesi olduğu ülkeler Suriye ve Irak'tır. Türkiye'nin Irak ile Dicle ve Fırat Nehirleri konusunda; Suriye ile Dicle, Fırat ve Asi Nehirleri konusunda anlaşmazlıkları vardır.
Türkiye'nin Fırat ve Dicle Nehirleri üzerinde yapmış olduğu bütün tesislere Irak ve Suriye her dönem itiraz etmiştir. Bu ülkelerin itirazlarının kaynağını kullandıkları su miktarının azalacağı endişesi oluşturmaktadır.